Leer / Metaal gravure

Een gravure is een “indruk” in metaal of leer. Het motief is verzonken in het materiaal, als negatief te zien.

In de regel is het het handmatig aanbrengen van patronen en vormen in het materiaal.

Als instrument of gereedschap gebruikt men “ponsen”, dit zijn metaalstiften die aan het uiteinde een eenvoudige geometrische vorm hebben.

Ponsen met voorgevormde patronen worden het meest gebruikt, omdat deze vormen er altijd gelijk uitzien en het minst arbeitsintensiv zijn.

Bij het graveren in leer is ook een “rondsnijmes” noodzakelijk. Met dit mes snijdt men het opgetekende patroon in het leer. Belangrijk is een gelijk blijvende diepte van de snede daar zorgt de speciale vorm van het mes voor. Vervolgens word het ingesneden patroon met de voorbeschreven ponsen verder bewerkt.

Metaal graveren

Gegraverde objecten zijn vaak edelmetaal staven. In de Griekse oudheid en in de Middeleeuwen werden daarmee munten op de voor of achterzijde gegraveerd. Gravures aan beide zijden kwamen er maar zelden voor. Het ging daarbij om de kenmerken van de Koning of Vorst.

Met behulp van de pons wordt in voortdurende herhaling slag op slag gezet, tot een doorlopende lijn, stippellijn tot een eenvoudig ornamentaal motief ontstaat.

Omdat uit het materiaal niets verwijderd wordt, maar het materiaal zelf wordt vervormd, heeft men bij het graveren of ponsen een elastische ondergrond nodig.

Leer graveren

Het ponsen of graveren van leer is een kunst ambacht waarbij men motieven op het leer overbrengt, bijvoorbeeld voor boekbanden, paardenzadels, leren tassen en leren kleding.

De laatste tijd is dit ambacht in de vergetelheid geraakt, omdat leer industrieel met machines bewerkt wordt zo geschikt is voor massaprodutie.

Vooral messcheden worden door gravures gepersonaliseerd. In de biker – scene worden vooral de leren zadels van Harley Davidson motoren uitgevoerd met deze zeer arbeidsintensieve gravures, met typisch Amerikaanse of Indiaanse voorstellingen of motieven zoals Adelaarskoppen e.d..

Ook in de “oude of middeleeuwse ambachten scene” is het graveren wijd verbreid, op “oude ambachten” markten worden talrijke met de hand gegraveerde leren artikelen zoals riemen, brede en smalle armbanden aangeboden.

Bewerken, graveren van leer

Leer wordt op dezelfde manier als metaal bewerkt: met een pons wordt een verdieping in het leer aangebracht om het motief aan te brengen.

Niet elke leersoort is geschikt om te graveren. Deze bewerking kan alleen toegepast worden op leer dat nog over een gladde nerfkant beschikt. Hoe dikker het leer, des te beter kan het gegraveerd worden. Om deze reden gebruikt men bijna altijd tuigleer.

Leer in droge toestand is te elastisch om te bewerken. Daarom bevochtigt men het leer met water, zodanig dat de kern van het leer verzadigd is met water. Als het oppervlak al weer bijna droog aanvoelt, kan men de motieven met het rondsnijmes en de ponsen in het leer aanbrengen.

Vormen of figuren waarvoor geen specifieken ponsen verkrijgbaar zijn, moeten eerst op het leer worden overgebracht, het zij door deze op te tekenen, of door indrukken met een stomp voorwerp of een pen op het bevochtigde oppervlak. Deze indrukken laten donkere sporen na in het leer, op de plaatsen waar dat bedoelt is.

Daarna worden de figuren of vormen met een mes in het leer gesneden. Omdat hier nauwkeurigheid en een constante diepte van de snede belangrijk is, gebruikt men hiervoor zogenaamde “draai messen” of “rondsnij messen” zoals het “Swivel Knife”.

Vooral vrije vormen zijn zeer arbeidsintensief, omdat men eerst het motief moet optekenen, insnijden en met moeizame handarbeid klap voor klap met een eenvoudig ponsje in het leer moet slaan.

De gravure kan daarna nog ingekleurd worden. Gewoonlijk wordt als laatste nog een toplaag aangebracht, dat de gravure naar boven haalt en het oppervlak verzegelt.